نشریه علمی هیدرولیک

نشریه علمی هیدرولیک

ارزیابی رفتار هیدرولیکی سرریزهای نوک اردکی، تحت اثر انباشت رسوب در شرایط بهره‌برداری

نوع مقاله : مقاله کامل (پژوهشی)

نویسندگان
1 خیابان دانشکده، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران ، گروه مهندسی آبیاری و آبادانی
2 دانشگاه تهران-پردیس کشاورزی و منابع طبیعی- 'گروه مهندسی آبیاری و آبادانی
3 خیابان دانشکده، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران ،
10.30482/jhyd.2026.567508.1757
چکیده
سرریزهای نوک‌اردکی به دلیل طول مؤثر بیشتر و توانایی در محدود کردن تغییرات سطح آب، کاربرد گسترده‌ای در شبکه‌های آبیاری روباز دارند. با این حال، پس از آغاز بهره‌برداری، اثر انباشت رسوب در بالادست این سازه‌ها که در اغلب موارد رخ می‌دهد، بر عملکرد هیدرولیکی سرریز مشخص نیست. این پژوهش با هدف ارزیابی اثر الگوی رسوب‌گذاری بر عملکرد سرریز نوک‌اردکی، تحت شیب‌های طولی مختلف کانال در یک فلوم مستطیلی شیب‌پذیر انجام شد. همچنین اثر دو شکل لبه سرریز (لبه تیز و لبه‌گرد) بر تغییرات ضریب جریان در شرایط با و بدون رسوب مورد آزمایش قرار گرفت. نتایج نشان داد که وجود رسوبات در بالادست سرریز به طور میانگین موجب کاهش ۲۴ تا ۲۸ درصدی در ضریب جریان و در نتیجه افزایش محسوس ارتفاع آب در بالادست می‌شود. همچنین با افزایش شیب طولی کانال، اگرچه ضریب جریان به طور کلی افزایش می‌یابد، اما میزان کاهش ضریب جریان ناشی از حضور رسوبات، در شیب‌های تندتر تشدید می‌شود. مقایسه هندسه لبه سرریز نشان داد که برتری لبه گرد در شرایط بدون رسوب (با افزایش حدود 5/6 درصدی ضریب جریان) محسوس است، اما این مزیت در شرایط انباشت رسوب (با افزایش تنها حدود 5/2 درصدی) به طور قابل توجهی کاهش می‌یابد. از آنجا که انباشت رسوب در بالادست سرریز نقش کلیدی در کاهش ضریب جریان سرریزهای نوک‌اردکی دارد، توجه به این موضوع در طراحی و همچنین زمان بهره‌برداری ضرورت دارد و بر کنترل رقوم سطح آب در فرایند توزیع آب اثرگذار است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  • تاریخ دریافت 05 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 11 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 12 اردیبهشت 1405