نشریه علمی هیدرولیک

نشریه علمی هیدرولیک

تحلیل روند بارش، دبی اوج سالانه و ویژگی‌های سیلاب‌های رودخانه کن تهران بر پایه داده‌های بلندمدت بارش، هواشناسی و رخدادهای سیلاب

نوع مقاله : مقاله کامل (پژوهشی)

نویسنده
استادیار گروه عمران، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
10.30482/jhyd.2026.580010.1763
چکیده
رودخانه کن یکی از مهم‌ترین آبراهه‌های ارتفاعات شمال‌غرب تهران است که به‌دلیل شیب زیاد، بارش‌های رگباری و توسعه سریع شهری در پایین‌دست، پتانسیل بالایی برای رخداد سیلاب‌های ناگهانی دارد. در این پژوهش روند بلندمدت بارش، دبی اوج سالانه و ویژگی‌های سیلاب‌های موثر حوضه کن بر پایه داده‌های بارش، هواشناسی و دبی با دوره آماری حدود ۴۰ ساله مورد تحلیل قرار گرفته است. داده‌های بارش و دبی پس از کنترل کیفیت، تکمیل و یک‌دست‌سازی، به مقیاس‌های ماهانه و سالانه تبدیل شده و روند آن‌ها با استفاده از آزمون Mann–Kendall و برآورد شیب Sen’s slope بررسی شد. نتایج نشان داد بارش سالانه ایستگاه سنگان با میانگین حدود ۳۷۰ میلی‌متر و ضریب تغییرات ۲۸ درصد فاقد روند معنادار آماری بوده و تنها نوسانات بین‌سالی قابل‌توجهی را نشان می‌دهد. در مقابل، دبی اوج سالانه در ایستگاه سولقان با میانگین ۴۱ مترمکعب بر ثانیه و حداکثر رخداد ثبت‌شده حدود ۲۹۵ مترمکعب بر ثانیه دارای افزایش نوسانی و غیرمنظم است، اما روند آن نیز در سطح ۰٫۰۵ معنادار نیست. تحلیل رخدادهای سیلابی نشان داد که سیلاب‌های مؤثر عمدتاً ناشی از بارش‌های کوتاه‌مدت و پرفشار در نیمه سرد سال بوده و هیدروگراف آن‌ها دارای زمان اوج کوتاه، دامنه زیاد و حجم قابل‌توجه است. نتایج کلی پژوهش نشان می‌دهد اگرچه بارش سالانه روند مشخصی ندارد، اما افزایش شدت رگبارها و کاهش زمان تمرکز حوضه می‌تواند ریسک وقوع سیلاب‌های ناگهانی را در پایین‌دست افزایش دهد. این نتایج می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای پایش سیلاب، مدیریت خطرپذیری مناطق شهری و برنامه‌ریزی سازه‌ای/غیرسازه‌ای در حوضه کن مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Ahadiyan, J., Abbasi Chenari, S., Azizi Nadian, H., Katopodis, C., Valipour, M., Sajjadi, S.M. & Omidvarinia, M. (2024). Sustainable systems engineering by CFD modeling of lateral intake flow with flexible gate operations to improve efficient water supply. International Journal of Sediment Research, 39(4), 629-642.
Ahadiyan, J., Yarahamdi, N., Akbari, A., Sajjadi, S.M., Nadian, H.A. & Bahmanpouri, F. (2026). Modeling and Assessment of Salinity Reduction Strategies in the Jarahi River, Iran. Hydrology, 13(1), 22. https://doi.org/10.3390/hydrology 13010022.
Alijani, B. & Harman, J. (2019). Synoptic climatology of precipitation in Iran. Theoretical and Applied Climatology, 135, 1073–1087.
Allan, R.P., Arias, P.A., Berger, S., Canadell, J.G., Cassou, C., Chen, D., ... & Zickfeld, K. (2023). Intergovernmental panel on climate change (IPCC). Summary for policymakers. In: V.P. Masson-Delmotte, P. Zhai, & A. Pirani (Eds.), Climate Change 2021: The physical science basis. Contribution of working group I to the sixth assessment report of the intergovernmental panel on climate change, 3-32, Cambridge University Press, doi:10.1017/9781009157896.001.
Alshammari, E., Rahman, A.A., Rainis, R., Seri, N. A. & Fuzi, N.F.A. (2023). The impacts of land use changes in urban hydrology, runoff and flooding: a review. Current Urban Studies, 11(1), 120-141.
Avand, M., Moradi, H.R. & Hazbavi, Z. (2024). Interactive changes in climatic and hydrological droughts, water quality, and land use/cover of Tajan watershed, Northern Iran. Water, 16(13), 1784, https://doi.org/10.3390/w16131784
Chabokpour, J. & Zabihi, M. (2019). Evaluation of the transfer function method for flood routing in river reaches. Journal of Hydraulics, 14(2), 145–158. (In Persian)
Chen, Z., Feng, M., Johnson, M.F., Wright, N., Weng, Y., Chan, F.K.S. & Wu, F. (2026). Flash Floods in Mountainous Regions: Global Research Trends, Process Mechanisms, and Control Measures. EGUsphere, 1-42. https://doi.org/10.5194 /egusphere-2026-937.
Chenari, S.A., Nadian, H.A., Ahadiyan, J., Valipour, M., Oliveto, G. & Sajjadi, S.M. (2024). Enhancing Hydraulic Efficiency of Side Intakes Using Spur Dikes: A Case Study of Hemmat Water Intake, Iran. Water, 16(16), 2254. https://doi.org/10.3390/ w16162254.
Danandeh Mehr, A., Kahya, E. & Olyaie, E. (2023). Machine learning–based downscaling of climate variables using multi‑gene genetic programming under CMIP6 scenarios. Theoretical and Applied Climatology, 153, 1241–1256.
Fathi-Moghadam, M., Salmanzadeh, S., Ahadiyan, J. & Sajadi, M. (2024). Drag coefficient of rigid and flexible deciduous trees in riparian forests. J. Hydraul. Eng., 150 (5), 04024027, https://doi.org /10.1061/JHEND8.HYENG-13709.
Gaume, E., Borga, M., Llassat, M.C., Maouche, S., Lang, M. & Diakakis, M. (2016). Mediterranean extreme floods and flash floods. Sub-chapter 1.3.4. In: Allenvi (Ed.), The Mediterranean region under climate change. A scientific update, Coll. Synthèses, IRD Editions, 133-144, https://hal.science/hal-01465740v2.
Gimeno, L., Sorí, R., Vazquez, M., Stojanovic, M., Algarra, I., Eiras‐Barca, J. & Nieto, R. (2022). Extreme precipitation events. Wiley Interdisciplinary Reviews: Water, 9(6), e1611, https://doi.org/10.1002/wat2.1611.
Hamed, K.H. (2008). Trend detection in hydrologic data: The Mann–Kendall trend test under the scaling hypothesis. Journal of hydrology, 349(3-4), 350-363.
Kendall, M.G. (1975). Rank Correlation Methods, 4th ed., Charles Griffin.
Marchi, L., Borga, M., Preciso, E. & Gaume, E. (2010). Characterisation of selected extreme flash floods in Europe and implications for flood risk management. Journal of Hydrology, 394(1-2), 118-133.
Sajjadi, S.M., Barihi, S., Ahadiyan, J., Azizi Nadian, H., Valipour, M., Bahmanpouri, F. & Khedri, P. (2024). Redesigning the fuse plug, emergency spillway, and flood warning system: An application of flood management. Water, 16(24), 3694. https://doi.org/10.3390/w16243694.
Salmanzadeh, S., Fathi-Moghadam, M., Ahadiyan, J. & Sajjadi, M. (2024). An Index to Determine Reaction of Vegetation Canopies to River Flow, Journal of Hydraulic and Water Engineering, 1(2), 41-50.
Sen, P.K. (1968). Estimates of the Regression Coefficient Based on Kendall’s Tau. Journal of the American Statistical Association, 63(324), 1379–1389.
Şen, Z. (2024). Moving trend analysis methodology for hydro-meteorology time series dynamic assessment. Water Resources Management, 38(11), 10.1007/s11269-024-03872-2
Sharif, M., Hosseini, S.M., Heidari, S. & Rastgar Alaleh Gurabi, S. (2025). Exploring Relations of Hydro-Climatic Variables and Water Balance Components (Case Studies of Two Mega Basins, Western Iran). International Journal of Environmental Research, 19(3), 87, https://doi.org/10.1007/s41742-025-00750-6
Tamm, O., Saaremäe, E., Rahkema, K., Jaagus, J. & Tamm, T. (2023). The intensification of short-duration rainfall extremes due to climate change–Need for a frequent update of intensity–duration–frequency curves. Climate services, 30, 100349, https://doi.org/10.1016/j.cliser.2023.100349
Wijngaard, J.B., Klein Tank, A.M.G. & Können, G.P. (2003). Homogeneity of 20th century European daily temperature and precipitation series. International Journal of Climatology, 23, 679–692.

  • تاریخ دریافت 10 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 13 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 28 خرداد 1405