استادیار گروه عمران، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
10.30482/jhyd.2026.580010.1763
چکیده
رودخانه کن یکی از مهمترین آبراهههای ارتفاعات شمالغرب تهران است که بهدلیل شیب زیاد، بارشهای رگباری و توسعه سریع شهری در پاییندست، پتانسیل بالایی برای رخداد سیلابهای ناگهانی دارد. در این پژوهش روند بلندمدت بارش، دبی اوج سالانه و ویژگیهای سیلابهای موثر حوضه کن بر پایه دادههای بارش، هواشناسی و دبی با دوره آماری حدود ۴۰ ساله مورد تحلیل قرار گرفته است. دادههای بارش و دبی پس از کنترل کیفیت، تکمیل و یکدستسازی، به مقیاسهای ماهانه و سالانه تبدیل شده و روند آنها با استفاده از آزمون Mann–Kendall و برآورد شیب Sen’s slope بررسی شد. نتایج نشان داد بارش سالانه ایستگاه سنگان با میانگین حدود ۳۷۰ میلیمتر و ضریب تغییرات ۲۸ درصد فاقد روند معنادار آماری بوده و تنها نوسانات بینسالی قابلتوجهی را نشان میدهد. در مقابل، دبی اوج سالانه در ایستگاه سولقان با میانگین ۴۱ مترمکعب بر ثانیه و حداکثر رخداد ثبتشده حدود ۲۹۵ مترمکعب بر ثانیه دارای افزایش نوسانی و غیرمنظم است، اما روند آن نیز در سطح ۰٫۰۵ معنادار نیست. تحلیل رخدادهای سیلابی نشان داد که سیلابهای مؤثر عمدتاً ناشی از بارشهای کوتاهمدت و پرفشار در نیمه سرد سال بوده و هیدروگراف آنها دارای زمان اوج کوتاه، دامنه زیاد و حجم قابلتوجه است. نتایج کلی پژوهش نشان میدهد اگرچه بارش سالانه روند مشخصی ندارد، اما افزایش شدت رگبارها و کاهش زمان تمرکز حوضه میتواند ریسک وقوع سیلابهای ناگهانی را در پاییندست افزایش دهد. این نتایج میتواند بهعنوان مبنایی برای پایش سیلاب، مدیریت خطرپذیری مناطق شهری و برنامهریزی سازهای/غیرسازهای در حوضه کن مورد استفاده قرار گیرد.