برآورد نیاز آبی تالاب‌های هویزه با رویکرد کنترل ریزگردها و بهبود شرایط زیست‌محیطی

نوع مقاله: مقاله کامل

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد مهندسی آب و سازه‌های هیدرولیکی، دانشگاه شهید باهنر کرمان

2 استاد دانشکده فنی و مهندسی، بخش مهندسی عمران، دانشگاه شهید باهنر کرمان

چکیده

تالاب‌های هویزه در جنوب‌غرب ایران، و در حوضه آبریز رودخانه‌های کرخه و دجله قرار گرفته‌اند. در سال‌های اخیر به دلیل فعالیت­های انسانی، به‌ویژه احداث چندین سد و بند انحرافی در محدوده ورودی این تالاب‌ها، تنش‌های شدید هیدرولوژیکی و زیست­ محیطی بر پیکره آنها وارد گردیده است؛ به‌گونه‌ای که تالاب‌ها بخش عظیمی از مساحت خود را ازدست داده‌ و به بزرگترین کانون ریزگردها در سطح منطقه تبدیل شده ­اند. تعیین نیاز آبی تالاب‌ها می‌تواند شرایط اکولوژیکی آنها را باز گردانیده و در بهبود عملکرد زیست­ محیطی آنها نقش به‌سزایی داشته باشد. از این‌رو در این پژوهش نیاز آبی تالاب‌ها، بر اساس روش ترکیبی محاسبه گردید. با استفاده از داده‌های هیدرولوژیکی، سیستم اطلاعات جغرافیایی، و مشاهدات میدانی حریم و حد بستر تالاب‌ها بدست آمده و سپس با استفاده از شاخص نرمال‌شده تفاوت پوشش گیاهی، میزان سطح آب و پوشش گیاهی بدست آمد. همچنین با استفاده از مشاهدات میدانی و گزارشات سازمان‌های وابسته، مشخص گردید که گیاه نی باتلاقی، گونه زیستی غالب در منطقه بوده و از این‌رو در محاسبه نیاز آبی تالاب­های هویزه، نیاز آبی اکولوژیکی آن مشخص گردید. برای برآورد نیاز آبی تالاب‌ها دو روش ارائه گردید که در روش اول، تالاب‌ها در شرایط قبل از بروز تنش قرار می­گرفتند و روش دوم شامل حفظ ایده‌آل مناطق شمالی تالاب‌ها که در مجامع بین‌المللی ثبت گردیده‌اند و جلوگیری از بروز ریزگردها در بخش جنوبی تالاب‌ها می‌باشد. نتایج نشان داد که تحت روش اول نیاز آبی تالاب‌ها حدود 6/15 میلیارد متر مکعب و در حالت دوم، حدود 4/12 میلیارد متر مکعب در سال می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


صفوی، ح. (1390). "هیدرولوژی مهندسی"، انتشارات ارکان دانش، اصفهان.

طرح حافظت از تالاب‌های ایران، مهندسی مشاور آساراب، (1393). "راهنمای تعیین نیاز آبی تالاب‌ها"، انتشارات نشر طلایی، تهران.

علیزاده، ا. (1390). "اصول هیدرولوژی کاربردی"، انتشارات دانشگاه امام رضا، مشهد.

منعم، م.، ناصری، م. و باقرزاده کریمی، م. (1389). "مبانی شناخت مدل‌سازی و تعیین بستر و حریم تالاب‌ها"، انتشارات نابگار، تهران.

Abrishamchi, A., Jamali, S., Madani and K., Hadian, "Climate change and hydropower in Iran’s Karkheh river basin". World Environmental and Water Resources Congress, New Mexico, USA.

Allen, Richard G., Pereira, Luis S., Raes, Dirk, Smith, Martin, (2006). "Crop evapotranspiration (guidelines for computing crop water requirements)", FAO Irrigation and Drainage Paper.

Aqrawi, A.A.M., (1993a). "Implication of sea-level fluctuation, sedimentation and neo tectonics for the evolution of the marshlands (ahwar) of southern Mesopotamia". Quaternary Proceeding No, 3, 17-26.

Aqrawi, A.A.M., (1993b). "Playgorskite in the recent fluvio-lacustrine and deltaic sediments of southern mesopotamia", Clay Minerals. 28. pp. 153-159.

Aqrawi, A.A.M., and Evans, G., (1994). "Sedimentation in the lakes and marshes (ahwar) of the tigriseuphrates delta, southern Mesopotamia". Sedimentology, 41, pp. 755-776.

Arthington, A.H. and Zalucki, J.M., (1998). "Comparative evaluation of environmental flow assessment techniques: review of methods", Land and Water Resources Research and Development Corporation.

Cooper, David J. and Merritt, David M., (2012). "Assessing the water needs of riparian and wetland vegetation in the western United States", Gen. Tech. Rep. Rmrs-Gtr-282. Fort Collins, Co., U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Rocky Mountain Research Station, 125 P.

Department of Infrastructure, Planning and Natural Resources, (2004). "A guide to the water sharing plan for the gwydir regulated river water source".

Environmental Laboratory, (1987). "Corps of engineering wetlands delineation manual technical report Y-87-1, U. S. Army Corps of Engineers Waterways Experiment Station", Vicksburg, Miss., pp. 143.

Finlayson, C Max., Horwitz, Pierre. and Weinstein, Philip (2015), "Wetlands and human health", Springer.

Karamouz, M. and Nazif, S., (2008). "Middle easter hydrologic history and water developments". ASCE, World Environmental and Water Resources Congress, Ahupua'a.

Masih, Ilyas., Ahmad, Mobin-ud-Din., Uhlenbrook, Stefan, Turral, Hugh and Karimi, Poolad, (2009). "Analysing streamflow variability and water allocation for sustainable management of water resources in the semi-arid Karkheh river basin, Iran", Physics and Chemistry of the Earth, 34. pp 329–340.

P. Jaya Rami Reddy (2005). "A textbook of hydrology", Laxmi Publications.

Ramsar handbooks for the wise use of wetlands, 4th edition, (2010). "Water allocation and management", Ramsar Convention, Handbook10

Ramsar handbooks for the wise use of wetlands, 4th edition, (2010). "Riverbasin management". Ramsar Convention, Handbook 4.

Ramsar handbooks for the wise use of wetlands, 4th edition, (2010). "Managing wetlands" Ramsar Convention, Handbook 18.

Shokoohi, A.R. and Hong, Y., (2011). "Determining the minimum ecological water requirements in perennial rivers using morphological parameters" Journal of Environmental Studies, Vol. 37, No. 58, pp. 117-128.

Subramanya K., (1994). "Engineering hydrology", McGraw-Hill Education., 3rd. Edition.

Tharme, R.E., (2003). "A global perspective on environmental flow assessment: emerging trends in the development and application of environmental flow methodologies for rivers", Published Online in Wiley Interscience.

U. S. Army Corps of Engineering (USACE), (1993), "Hydrogeomorphic classification of Wetlands". p. 103.

U. S. Army Corps of Engineering (USACE), (2000). "Wetland management handbook", p. 212.

Vieux, Baxter E., (2016). "Distributed hydrologic modeling using GIS", Springer., 3rd. Edition.

Ward, Andy D., Trimble, Stanley W., Burckhard, Suzette R., Lyon and John G., (2015). "Environmental hydrology", CRC Press; 3rd. Edition.

Yang, Wei., (2011). "A multi objective optimization approach to allocate environmental flows to the
artificially restored wetlands of China’s yellow river delta", Ecological Modelling, 222, pp. 261–267.

Yengoh, Genesis T., Dent,­ David., Olsson, Lennart., Tengberg, Anna E., Tucker and Compton J., (2015). "Use of the normalized difference vegetation index (NDVI) to assess land degradation at multiple scales, current status, future trends, and practical considerations", Springer.